Հին աշխարհ. կարևոր տարեթվեր
«Հին աշխարհ» դարաշրջանի (մինչև 476 թ.) ամենակարևոր իրադարձությունները՝ ժամանակագրական կարգով, տարեթվերով և կարճ բացատրություններով։ Վերևում՝ փոքրիկ վիկտորինա։
Ստուգեք ձեզ
Ո՞րն է եղել ավելի վաղ
Կարևոր իրադարձություններ
- մ.թ.ա. 3200 թ.Սեպագրի ծագումը ՇումերումՇումերները սկսեցին նշաններ դրոշմել կավե սալիկների վրա՝ ստեղծելով գրության հնագույն համակարգերից մեկը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 2560 թ.Գիզայի Մեծ բուրգի կառուցման ավարտըՔեոփս փարավոնի բուրգն ավելի քան 3800 տարի մնաց աշխարհի ամենաբարձր կառույցը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 1754 թ.Համմուրապիի օրենքներըԲաբելոնի արքայի հրամանով քարե կոթողին փորագրված 282 օրենքը հայտնի հնագույն օրենսգրքերից է։
- մ.թ.ա. 1323 թ.Թութանխամոնի թաղումըԵրիտասարդ փարավոնի գրեթե անձեռնմխելի դամբարանը Թագավորների հովտում գտնվեց միայն 1922-ին (թաղման թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 1279 թ.Ռամզես II-ը գահ է բարձրանումՆա կառավարեց մոտ 66 տարի և կառուցեց Աբու Սիմբելի տաճարները։
- մ.թ.ա. 1050 թ.Փյունիկյան այբուբենի ստեղծումըՓյունիկյան 22 տառից են սերել հունարեն, լատիներեն և բազմաթիվ այլ այբուբեններ (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 814 թ.Կարթագենի հիմնադրումըԱվանդության համաձայն՝ քաղաքը հիմնել են Տյուրոսից եկած փյունիկեցիները՝ Դիդոնա թագուհու գլխավորությամբ։
- մ.թ.ա. 782 թ.Էրեբունի ամրոցի հիմնադրումըՎանի թագավորության Արգիշտի I արքան ամրոցը հիմնեց այսօրվա Երևանի տեղում, ինչի մասին վկայում է սեպագիր արձանագրությունը։
Բոլոր տարեթվերը (178)
- մ.թ.ա. 3200 թ.Սեպագրի ծագումը ՇումերումՇումերները սկսեցին նշաններ դրոշմել կավե սալիկների վրա՝ ստեղծելով գրության հնագույն համակարգերից մեկը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 3100 թ.Վերին և Ստորին Եգիպտոսի միավորումըԱվանդության համաձայն՝ Մենես (Նարմեր) արքան միավորեց երկիրը և դարձավ առաջին փարավոնը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 2560 թ.Գիզայի Մեծ բուրգի կառուցման ավարտըՔեոփս փարավոնի բուրգն ավելի քան 3800 տարի մնաց աշխարհի ամենաբարձր կառույցը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 2334 թ.Սարգոն Աքքադացին հիմնում է Աքքադական տերությունըՀաճախ պատմության առաջին կայսրություն անվանվող այս պետությունը միավորեց Միջագետքի քաղաքները (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 1754 թ.Համմուրապիի օրենքներըԲաբելոնի արքայի հրամանով քարե կոթողին փորագրված 282 օրենքը հայտնի հնագույն օրենսգրքերից է։
- մ.թ.ա. 1479 թ.Հատշեփսութի իշխանության սկիզբըՍկզբում նա կառավարում էր որպես անչափահաս Թութմոս III-ի խնամակալ, իսկ հետո հռչակվեց փարավոն։
- մ.թ.ա. 1323 թ.Թութանխամոնի թաղումըԵրիտասարդ փարավոնի գրեթե անձեռնմխելի դամբարանը Թագավորների հովտում գտնվեց միայն 1922-ին (թաղման թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 1279 թ.Ռամզես II-ը գահ է բարձրանումՆա կառավարեց մոտ 66 տարի և կառուցեց Աբու Սիմբելի տաճարները։
- մ.թ.ա. 1274 թ.Կադեշի ճակատամարտըՌամզես II-ի եգիպտացիներն ու խեթերը բախվեցին հին աշխարհի մարտակառքերի խոշորագույն ճակատամարտերից մեկում։
- մ.թ.ա. 1259 թ.Եգիպտոսի և խեթերի հաշտության պայմանագիրըՌամզես II-ը և Հաթթուսիլի III-ը կնքեցին հաշտության այն ամենահին պայմանագիրը, որի տեքստը պահպանվել է։
- մ.թ.ա. 1050 թ.Փյունիկյան այբուբենի ստեղծումըՓյունիկյան 22 տառից են սերել հունարեն, լատիներեն և բազմաթիվ այլ այբուբեններ (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 1046 թ.Մուեի ճակատամարտը և Չժոու դինաստիայի սկիզբըՉժոուի Ու-վանը ջախջախեց Շան դինաստիայի վերջին տիրակալին, և Չժոուները կառավարեցին Չինաստանը բոլորից երկար։
- մ.թ.ա. 814 թ.Կարթագենի հիմնադրումըԱվանդության համաձայն՝ քաղաքը հիմնել են Տյուրոսից եկած փյունիկեցիները՝ Դիդոնա թագուհու գլխավորությամբ։
- մ.թ.ա. 782 թ.Էրեբունի ամրոցի հիմնադրումըՎանի թագավորության Արգիշտի I արքան ամրոցը հիմնեց այսօրվա Երևանի տեղում, ինչի մասին վկայում է սեպագիր արձանագրությունը։
- մ.թ.ա. 776 թ.Արգիշտիխինիլիի հիմնադրումըԱրգիշտի Ա-ն Արարատյան դաշտում հիմնադրեց Արգիշտիխինիլի քաղաքը՝ Վանի թագավորության խոշորագույն քաղաքներից մեկը։
- մ.թ.ա. 776 թ.Առաջին Օլիմպիական խաղերըՀույներն այս տարվանից էին հաշվում օլիմպիադաները, իսկ առաջին հայտնի հաղթողը վազորդ Կորեբոսն էր։
- մ.թ.ա. 753 թ.Հռոմի հիմնադրումըԸստ ավանդության՝ քաղաքը հիմնել է Ռոմուլոսն ապրիլի 21-ին, և հռոմեացիներն այդ օրվանից էին հաշվում տարիները։
- մ.թ.ա. 738 թ.Բիսկուպինի բնակավայրի կառուցումըԼեհաստանում՝ լճային թերակղզում գտնվող փայտե այս ամրացված բնակավայրը թվագրվել է գերանների տարեկան օղակներով։
- մ.թ.ա. 734 թ.Սիրակուզայի հիմնադրումըԿորնթոսից եկած գաղութարարները Սիցիլիայում հիմնեցին քաղաք, որը դարձավ հունական աշխարհի խոշորագույններից մեկը։
- մ.թ.ա. 660 թ.Ջիմմու կայսրը և Ճապոնիայի առասպելական հիմնադրումըԹվականը վերցված է հին տարեգրություններից և առասպելական է, բայց Ճապոնիայում փետրվարի 11-ը նշվում է որպես Պետության հիմնադրման օր։
- մ.թ.ա. 631 թ.Կիրենեի հիմնադրումըԹերա կղզուց եկած հույները Լիբիայում հիմնեցին քաղաք, որը դարձավ առևտրի և գիտության կենտրոն։
- մ.թ.ա. 630 թ.Առաջին մետաղադրամները ԼիդիայումԼիդիայում՝ այժմյան Թուրքիայի արևմուտքում, սկսեցին դրամ հատել էլեկտրումից՝ ոսկու և արծաթի համաձուլվածքից (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 621 թ.Դրակոնի օրենքները ԱթենքումԱթենքի առաջին գրավոր օրենքներն այնքան խիստ էին, որ «դրակոնյան օրենքներ» արտահայտությունը կենդանի է մինչ օրս։
- մ.թ.ա. 612 թ.Նինվեի անկումըԲաբելոնացիներն ու մարերը գրավեցին Ասորեստանի մայրաքաղաքը, և շուտով հզոր տերությունը վերացավ։
- մ.թ.ա. 605 թ.Նաբուգոդոնոսոր II-ը դառնում է Բաբելոնի արքաՆրա օրոք Բաբելոնը դարձավ աշխարհի խոշորագույն քաղաքներից մեկը, իսկ ավանդությունը նրա հետ է կապում Կախովի այգիները։
- մ.թ.ա. 600 թ.Մասսալիայի (Մարսելի) հիմնադրումըՓոկիայից եկած հույները Գալլիայի հարավում հիմնեցին քաղաք, որն այսօր Մարսելն է (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 594 թ.Սոլոնի բարեփոխումներըԱթենքի արքոնը վերացրեց պարտքային ստրկությունը և հիմք դրեց ապագա ժողովրդավարության համար։
- մ.թ.ա. 585 թ.Թալեսի կանխագուշակած խավարումըԸստ Հերոդոտոսի՝ մայիսի 28-ի արևի խավարումը կանգնեցրեց լիդիացիների և մարերի ճակատամարտը, և նրանք հաշտություն կնքեցին։
- մ.թ.ա. 575 թ.Իշտարի դարպասի կառուցումը ԲաբելոնումՑուլերով ու վիշապներով զարդարված կապույտ ջնարակված աղյուսներից դարպասը վերակառուցված է Բեռլինի Պերգամոն թանգարանում։
- մ.թ.ա. 551 թ.Կոնֆուցիոսի ծնունդըՉինացի մտածողի ուսմունքը պարտքի, ընտանիքի և ավագների հանդեպ հարգանքի մասին դարեր շարունակ որոշել է Արևելյան Ասիայի կյանքը։
- մ.թ.ա. 550 թ.Կյուրոս Մեծը հիմնում է Պարսկական տերությունըՀաղթելով Մարաստանի արքային՝ Կյուրոսը հիմք դրեց Աքեմենյանների տերությանը, որը դարձավ իր ժամանակի ամենամեծ կայսրությունը։
- մ.թ.ա. 539 թ.Կյուրոս Մեծը գրավում է ԲաբելոնըՔաղաքը հանձնվեց գրեթե առանց կռվի, իսկ «Կյուրոսի գլանը» պատմում է բնակիչների հանդեպ նոր արքայի բարեհաճության մասին։
- մ.թ.ա. 518 թ.Պերսեպոլիսի կառուցման սկիզբըԴարեհ I-ը սկսեց կառուցել Պարսկաստանի արարողակարգային մայրաքաղաքը, որի ավերակները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում են։
- մ.թ.ա. 509 թ.Հռոմեական հանրապետության հռչակումըՀռոմեացիները վտարեցին Տարքվինիոս Հպարտ արքային և սկսեցին ամեն տարի ընտրել երկու կոնսուլ։
- մ.թ.ա. 508 թ.Կլիսթենեսը և աթենական ժողովրդավարության ծնունդըԿլիսթենեսն իշխանությունը հանձնեց քաղաքացիների ժողովին, ուստի նրան անվանում են ժողովրդավարության հայր։
- մ.թ.ա. 499 թ.Հոնիական ապստամբությունըՓոքր Ասիայի հունական քաղաքներն ապստամբեցին Պարսկաստանի դեմ, ինչով սկսվեցին հույն-պարսկական պատերազմները։
- մ.թ.ա. 494 թ.Ժողովրդական տրիբունների հաստատումը ՀռոմումԵրբ պլեբեյները լքեցին քաղաքը, պատրիկները համաձայնեցին, որ հասարակ ժողովրդին պաշտպանեն ընտրովի տրիբունները։
- մ.թ.ա. 490 թ.Մարաթոնի ճակատամարտըԱթենացիները ջախջախեցին պարսիկներին, իսկ հաղթության լուրն Աթենք հասցրած սուրհանդակի ավանդազրույցը անուն տվեց մարաթոնյան վազքին։
- մ.թ.ա. 480 թ.Թերմոպիլեի ճակատամարտըՍպարտայի Լեոնիդաս արքան փոքրաթիվ ջոկատով երեք օր դիմադրեց պարսից Քսերքսես արքայի հսկայական բանակին։
- մ.թ.ա. 479 թ.Պլատեայի ճակատամարտըՀույների միացյալ բանակը ջախջախեց պարսկական զորքը, և Քսերքսեսի արշավանքը Հունաստանի դեմ ձախողվեց։
- մ.թ.ա. 478 թ.Դելոսյան միության ստեղծումըԱթենքի գլխավորությամբ հունական պոլիսները դաշինք կնքեցին Պարսկաստանի դեմ, իսկ միության գանձարանը պահվում էր Դելոս կղզում։
- մ.թ.ա. 472 թ.Էսքիլեսի «Պարսիկներ» ողբերգության բեմադրությունըՍա թատրոնի պատմության մեզ հասած ամենահին պիեսն է։
- մ.թ.ա. 450 թ.Տասներկու տախտակների օրենքներըՀռոմի առաջին գրավոր օրենքները ցուցադրվեցին ֆորումում, որպեսզի յուրաքանչյուր քաղաքացի կարողանա կարդալ դրանք։
- մ.թ.ա. 447 թ.Պարթենոնի կառուցման սկիզբըԱթենասի տաճարը Ակրոպոլիսում կառուցվեց Պերիկլեսի օրոք և դարձավ Հին Հունաստանի խորհրդանիշը։
- մ.թ.ա. 435 թ.Ֆիդիասը ստեղծում է Օլիմպիայի Զևսի արձանըՈսկուց ու փղոսկրից պատրաստված հսկայական արձանը դասվեց աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքին (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 431 թ.Պելոպոնեսյան պատերազմի սկիզբըԱթենքը և Սպարտան գրեթե 30 տարի պայքարեցին Հունաստանում գերակայության համար։
- մ.թ.ա. 404 թ.Աթենքի անձնատվությունը ՍպարտայինՍպարտացի զորավար Լիսանդրոսը սովով ստիպեց Աթենքին անձնատուր լինել, և քաղաքը քանդեց իր Երկար պարիսպները։
- մ.թ.ա. 401 թ.Կունաքսայի ճակատամարտը և Քսենոփոնի «Անաբասիսը»Ճակատամարտից հետո տասը հազար հույն վարձկան մարտերով անցավ Հայաստանով և հասավ Սև ծով։
- մ.թ.ա. 399 թ.Սոկրատեսի մահապատիժըԱթենքի դատարանը փիլիսոփային մահվան դատապարտեց, և նա խմեց մոլեխինդի թույնը։
- մ.թ.ա. 387 թ.Պլատոնը հիմնում է ԱկադեմիանԱթենքի փիլիսոփայական դպրոցը գոյատևեց դարեր և իր անունը տվեց աշխարհի բոլոր ակադեմիաներին (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 371 թ.Լևկտրայի ճակատամարտըԹեբեացի Էպամինոնդասը «թեք շարքով» ջախջախեց սպարտացիներին, և Սպարտան կորցրեց իր գերիշխանությունը Հունաստանում։
- մ.թ.ա. 356 թ.Հերոստրատոսը հրկիզում է Եփեսոսի Արտեմիսի տաճարըՀրկիզողը փառքի էր ձգտում, որից էլ ծագել է «հերոստրատյան փառք» արտահայտությունը, իսկ ըստ ավանդության՝ նույն գիշեր ծնվեց Ալեքսանդր Մակեդոնացին։
- մ.թ.ա. 338 թ.Քերոնեայի ճակատամարտըՄակեդոնիայի Փիլիպպոս II-ը ջախջախեց Աթենքին ու Թեբեին և իրեն ենթարկեց Հունաստանը, իսկ հեծելազորը գլխավորում էր պատանի Ալեքսանդրը։
- մ.թ.ա. 336 թ.Ալեքսանդր Մակեդոնացին դառնում է արքաՀոր՝ Փիլիպպոս II-ի սպանությունից հետո քսանամյա Ալեքսանդրը բազմեց Մակեդոնիայի գահին։
- մ.թ.ա. 335 թ.Արիստոտելը բացում է ԼիկեյոնըԱլեքսանդր Մակեդոնացու ուսուցիչը Աթենքում հիմնեց դպրոց, որի անունից է ծագել «լիցեյ» բառը։
- մ.թ.ա. 333 թ.Իսոսի ճակատամարտըԱլեքսանդր Մակեդոնացին փախուստի մատնեց պարսից Դարեհ III արքային և գերեց նրա ընտանիքը։
- մ.թ.ա. 332 թ.Տյուրոսի պաշարումը Ալեքսանդրի կողմիցԿղզու քաղաքը գրավելու համար մակեդոնացիները դեպի այն ամբարտակ լցրեցին, և այդ ժամանակվանից Տյուրոսը թերակղզու վրա է։
- մ.թ.ա. 331 թ.Եգիպտական Ալեքսանդրիայի հիմնադրումըՄիջերկրական ծովի ափին Ալեքսանդրի հիմնած քաղաքը դարձավ Պտղոմեոսների մայրաքաղաքը և գիտության կենտրոն՝ նշանավոր գրադարանով։
- մ.թ.ա. 331 թ.Հայաստանի անկախացումը Երվանդունիների օրոքԳավգամելայի ճակատամարտում Ալեքսանդր Մակեդոնացու հաղթանակից հետո Երվանդունիները Հայաստանը կառավարեցին որպես անկախ արքաներ։
- մ.թ.ա. 329 թ.Ալեքսանդրիա Էսխատեի (Խուջանդի) հիմնադրումըՍիրդարյայի ափին հիմնված «Ամենահեռավոր Ալեքսանդրիան» Ալեքսանդրի հիմնած քաղաքներից ամենահյուսիսարևելյանն էր։
- մ.թ.ա. 326 թ.Հիդասպես գետի ճակատամարտըԱլեքսանդրը հաղթեց հնդիկ Պորոս արքային և նրա մարտական փղերին, սակայն շուտով բանակը հրաժարվեց առաջ շարժվել։
- մ.թ.ա. 323 թ.Ալեքսանդր Մակեդոնացու մահըՆվաճողը մահացավ Բաբելոնում՝ 32 տարեկանում, և նրա վիթխարի տերությունը շուտով մասնատվեց։
- մ.թ.ա. 322 թ.Չանդրագուպտան հիմնում է Մաուրյաների կայսրությունըՍա առաջին պետությունն էր, որը միավորեց Հնդկական ենթամայրցամաքի մեծ մասը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 312 թ.Ապպիոսյան ճանապարհի կառուցման սկիզբըՑենզոր Ապպիոս Կլավդիոսը սկսեց կառուցել «ճանապարհների թագուհին» և անցկացրեց Հռոմի առաջին ջրմուղը։
- մ.թ.ա. 300 թ.Էվկլիդեսը գրում է «Սկզբունքները»Ալեքսանդրիացի մաթեմատիկոսն իր ժամանակի երկրաչափությունը համախմբեց մի գրքում, որով սովորել են ավելի քան 2000 տարի (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 280 թ.Ռոդոսի կոլոսի կառուցման ավարտըԱրևի աստված Հելիոսի մոտ 33 մետր բարձրությամբ բրոնզե արձանը դասվեց աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքին։
- մ.թ.ա. 279 թ.«Պյուռոսյան հաղթանակը» ԱսկուլումումԷպիրոսի Պյուռոս արքան հաղթեց հռոմեացիներին այնպիսի գնով, որ նրա անունը դարձավ պարտությանը հավասար հաղթանակի հոմանիշ։
- մ.թ.ա. 264 թ.Առաջին պունիկյան պատերազմի սկիզբըՀռոմն ու Կարթագենը սկսեցին պայքար Սիցիլիայի համար, որը տևեց 23 տարի։
- մ.թ.ա. 261 թ.Կալինգայի պատերազմը և Աշոկայի շրջադարձըՊատերազմի զոհերից ցնցված Աշոկա կայսրը հրաժարվեց նվաճումներից և դարձավ բուդդայականության հովանավոր։
- մ.թ.ա. 247 թ.Պարթևական թագավորության հիմնադրումըԱրշակ I-ը հիմնեց Արշակունիների դինաստիան, որը կառավարեց գրեթե հինգ դար, իսկ Պարթևստանը հետագայում դարձավ Հռոմի գլխավոր մրցակիցը։
- մ.թ.ա. 240 թ.Էրատոսթենեսը չափում է Երկրի շրջագիծըՀամեմատելով ստվերներն Ալեքսանդրիայում և Սիենայում՝ գիտնականը զարմանալի ճշգրտությամբ հաշվեց մոլորակի չափը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 226 թ.Երկրաշարժը կործանում է Ռոդոսի կոլոսըԱրձանը կանգուն մնաց ընդամենը մոտ 54 տարի, բայց նրա բեկորները դարեր շարունակ զարմացնում էին ճանապարհորդներին։
- մ.թ.ա. 221 թ.Ցին Շի Հուանդին միավորում է ՉինաստանըՑին թագավորության տիրակալը դարձավ Չինաստանի առաջին կայսրը և միասնական դարձրեց գիրը, դրամը և չափման միավորները։
- մ.թ.ա. 218 թ.Հաննիբալն անցնում է ԱլպերըԿարթագենցի զորավարը մարտական փղերով բանակն անցկացրեց լեռներով և ներխուժեց Իտալիա։
- մ.թ.ա. 216 թ.Կաննայի ճակատամարտըՀաննիբալը շրջապատեց և ոչնչացրեց հռոմեական հսկայական բանակը, և այս ճակատամարտը մինչ օրս ուսումնասիրում են զինվորականները։
- մ.թ.ա. 214 թ.Ցին Շի Հուանդին սկսում է կառուցել Չինական մեծ պարիսպըԶորավար Մեն Տյանը նախկին թագավորությունների պարիսպները միացրեց մեկ գծի մեջ՝ հուննու քոչվորներից պաշտպանվելու համար։
- մ.թ.ա. 213 թ.Գրքերի այրումը Ցին կայսրությունումԿայսեր հրամանով ոչնչացվեցին բազմաթիվ փիլիսոփայական և պատմական երկեր, բացի բժշկության և երկրագործության գրքերից։
- մ.թ.ա. 212 թ.Արքիմեդեսի մահը ՍիրակուզայումՄեծ գիտնականը զոհվեց, երբ հռոմեացիները գրավեցին քաղաքը, որը նա երկար ժամանակ պաշտպանում էր իր մեքենաներով։
- մ.թ.ա. 210 թ.Ցին Շի Հուանդիի թաղումը և Կավակերտ բանակըԱռաջին կայսեր դամբարանը հսկում էին հազարավոր կավե մարտիկներ, որոնց գյուղացիները գտան միայն 1974 թվականին։
- մ.թ.ա. 209 թ.Մոդեն ստեղծում է հուննուների տերությունըՀուննուների առաջնորդ Մոդեն տափաստանի քոչվոր ցեղերը միավորեց առաջին մեծ քոչվորական կայսրության մեջ։
- մ.թ.ա. 206 թ.Հան դինաստիայի սկիզբըՀանների օրոք ծաղկեց Մետաքսի ճանապարհը, իսկ չինացիները մինչ օրս իրենց անվանում են հաններ։
- մ.թ.ա. 202 թ.Զամայի ճակատամարտըՍկիպիոն Աֆրիկացին ջախջախեց Հաննիբալին, և Կարթագենը պարտվեց Երկրորդ պունիկյան պատերազմում։
- մ.թ.ա. 196 թ.Ռոզետայի քարի հրամանագիրըՊտղոմեոս V-ի հրամանագիրը գրված է երեք տեսակի գրով, և դրա շնորհիվ Շամպոլիոնը վերծանեց հիերոգլիֆները։
- մ.թ.ա. 189 թ.Արտաշես Ա-ի գահակալումըԱրտաշես Ա-ն իրեն հռչակեց Մեծ Հայքի արքա և հիմնադրեց Արտաշեսյանների արքայատոհմը։
- մ.թ.ա. 176 թ.Արտաշատի հիմնադրումըԱրտաշես I արքան Արաքսի ափին հիմնեց Հայաստանի նոր մայրաքաղաքը, և ըստ ավանդության՝ վայրն ընտրելիս օգնել է Հաննիբալը։
- մ.թ.ա. 146 թ.Կարթագենի կործանումըՀռոմը կատարեց Կատոնի «Կարթագենը պետք է կործանվի» կոչը և քաղաքը հավասարեցրեց հողին։
- մ.թ.ա. 138 թ.Չժան Ցյանի ճանապարհորդությունը դեպի ԱրևմուտքՀան կայսեր դեսպանը Չինաստանի համար բացահայտեց Միջին Ասիայի երկրները, և շուտով ձևավորվեց Մետաքսի մեծ ճանապարհը։
- մ.թ.ա. 133 թ.Նումանցիայի անկումըԿելտիբերական քաղաքը երկար ամիսներ դիմադրեց Սկիպիոն Էմիլիանոսի պաշարմանը և Իսպանիայում դարձավ տոկունության խորհրդանիշ։
- մ.թ.ա. 133 թ.Տիբերիոս Գրակքոսի հողային բարեփոխումըԺողովրդական տրիբունը ցանկանում էր հող տալ աղքատներին, բայց սպանվեց սենատորների գլխավորած ամբոխի ձեռքով։
- մ.թ.ա. 129 թ.Հիպարքոսը կազմում է աստղային ցուցակըՌոդոսում աշխատող աստղագետը նկարագրեց մոտ 850 աստղի դիրքը և հայտնաբերեց պրեցեսիան՝ Երկրի առանցքի դանդաղ շեղումը։
- մ.թ.ա. 100 թ.Հուլիոս Կեսարի ծնունդըԱպագա դիկտատորը ծնվել է հուլիսի 12-ին կամ 13-ին ազնվական, բայց ոչ հարուստ ընտանիքում, և հուլիս ամիսը կոչվել է նրա անունով։
- մ.թ.ա. 95 թ.Տիգրան Մեծը բազմում է Հայոց գահինՆրա օրոք Հայաստանը դարձավ Առաջավոր Ասիայի ամենահզոր պետություններից մեկը՝ «ծովից ծով»։
- մ.թ.ա. 83 թ.Տիգրան Մեծը՝ Ասորիքի գահինԱսորիքի բնակիչները Տիգրանին հրավիրեցին Սելևկյանների գահին, և Հայաստանը դուրս եկավ Միջերկրական ծով։
- մ.թ.ա. 73 թ.Սպարտակի ապստամբության սկիզբըԹրակիացի գլադիատորը փախավ Կապուայի դպրոցից, և նրա դրոշի ներքո հավաքվեցին տասնյակ հազարավոր ստրուկներ։
- մ.թ.ա. 69 թ.Տիգրանակերտի ճակատամարտըՀռոմեացի զորավար Լուկուլլոսը Տիգրանի նոր մայրաքաղաք Տիգրանակերտի մոտ պարտության մատնեց հայկական զորքին։
- մ.թ.ա. 66 թ.Արտաշատի հաշտությունը Պոմպեոսի հետՏիգրան Մեծը Արտաշատի մոտ հաշտություն կնքեց Պոմպեոսի հետ և պահպանեց Մեծ Հայքը։
- մ.թ.ա. 60 թ.Առաջին եռապետության ստեղծումըԿեսարը, Պոմպեոսը և Կրասոսը գաղտնի պայմանավորվեցին իրար միջև կիսել իշխանությունը Հռոմում։
- մ.թ.ա. 58 թ.Կեսարի Գալլիական պատերազմի սկիզբըՈւթ տարում Կեսարը նվաճեց Գալլիան և արշավանքները նկարագրեց «Նոթեր Գալլիական պատերազմի մասին» երկում։
- մ.թ.ա. 57 թ.Սիլլա թագավորության հիմնադրումըԸստ կորեական տարեգրությունների՝ Սիլլան ստեղծվել է այս տարի, իսկ հետագայում միավորել է Կորեական թերակղզու մեծ մասը։
- մ.թ.ա. 55 թ.Կեսարի առաջին արշավանքը ԲրիտանիաՀռոմեական լեգեոններն առաջին անգամ ափ իջան կղզում, թեև Բրիտանիայի նվաճումը սկսվեց միայն մեկ դար անց։
- մ.թ.ա. 53 թ.Արտավազդ Բ-ի թատրոնը ԱրտաշատումԱրտավազդ Բ արքայի օրոք Արտաշատում բեմադրվեց Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիներ» ողբերգությունը՝ հայ թատրոնի առաջին հայտնի ներկայացումը։
- մ.թ.ա. 53 թ.Խառանի ճակատամարտըՊարթև հեծյալ նետաձիգները ջախջախեցին Կրասոսի բանակը, իսկ զորավարն ինքը զոհվեց։
- մ.թ.ա. 52 թ.Ալեզիայի պաշարումըԿեսարը գալլերի առաջնորդ Վերցինգետորիգին շրջապատեց ամրությունների երկու օղակով և ստիպեց անձնատուր լինել։
- մ.թ.ա. 51 թ.Կլեոպատրան դառնում է Եգիպտոսի թագուհիԸստ Պլուտարքոսի՝ Պտղոմեոսների դինաստիայի վերջին թագուհին նրանցից առաջինն էր, որ սովորեց եգիպտերեն։
- մ.թ.ա. 49 թ.Կեսարն անցնում է ՌուբիկոնըԶորքով անցնելով սահմանային գետը՝ Կեսարը սկսեց քաղաքացիական պատերազմ, և ըստ ավանդության՝ այդ պահին ասաց «Վիճակը նետված է» խոսքերը։
- մ.թ.ա. 47 թ.«Եկա, տեսա, հաղթեցի»՝ Զելայի ճակատամարտըԿեսարն այնքան արագ ջախջախեց Պոնտոսի Փառնակես II արքային, որ հաղթանակի մասին հայտնեց երեք բառով։
- մ.թ.ա. 45 թ.Հուլյան օրացույցի ներդրումըԿեսարի օրացույցը՝ չորս տարին մեկ նահանջ տարով, մինչ օրս օգտագործում են որոշ ուղղափառ եկեղեցիներ։
- մ.թ.ա. 44 թ.Հուլիոս Կեսարի սպանությունըՄարտի իդերին Բրուտոսի և Կասիոսի գլխավորած դավադիրները սենատի նիստի ժամանակ դաշույնահարեցին դիկտատորին։
- մ.թ.ա. 43 թ.Լուգդունումի (Լիոնի) հիմնադրումըՌոն և Սոն գետերի միախառնման վայրում հիմնված հռոմեական գաղութը դարձավ հռոմեական Գալլիայի մայրաքաղաքը։
- մ.թ.ա. 42 թ.Փիլիպպիի ճակատամարտըՄարկոս Անտոնիոսը և Օկտավիանոսը ջախջախեցին Կեսարի սպանողներին՝ Բրուտոսին և Կասիոսին։
- մ.թ.ա. 31 թ.Ակտիումի ճակատամարտըՕկտավիանոսի նավատորմը Հունաստանի ափերի մոտ հաղթեց Մարկոս Անտոնիոսին և Կլեոպատրային։
- մ.թ.ա. 30 թ.Կլեոպատրայի մահը և Եգիպտոսի միացումը ՀռոմինԹագուհու մահից հետո Եգիպտոսը դարձավ Հռոմի նահանգ, և փարավոնների դարաշրջանն ավարտվեց։
- մ.թ.ա. 27 թ.Օկտավիանոսը դառնում է ՕգոստոսՍենատը Օկտավիանոսին շնորհեց Օգոստոս անունը, և այս տարվանից սովորաբար հաշվում են Հռոմեական կայսրության պատմությունը։
- մ.թ.ա. 19 թ.«Էնեականի» հեղինակ Վերգիլիոսի մահըԲանաստեղծը խնդրեց այրել անավարտ պոեմը, սակայն Օգոստոսը հրամայեց հրատարակել այն։
- մ.թ.ա. 16 թ.Տրիրի հիմնադրումըՀռոմեական Ավգուստա Տրևերորում քաղաքը համարվում է Գերմանիայի ամենահին քաղաքներից մեկը (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 9 թ.Օգոստոսի Խաղաղության զոհասեղանի օծումըՀռոմի մարմարե զոհասեղանը փառաբանում էր քաղաքացիական պատերազմներից հետո Օգոստոսի հաստատած խաղաղությունը։
- 9 թ.Տևտոբուրգյան անտառի ճակատամարտըԱրմինիուսի գլխավորած գերմանական ցեղերը ոչնչացրին Վարոսի երեք լեգեոնները, և Հռոմը հրաժարվեց Գերմանիան նվաճելուց։
- 14 թ.Օգոստոս կայսեր մահըԱռաջին կայսրը կառավարեց ավելի քան 40 տարի, և օգոստոս ամիսը կոչվել է նրա անունով։
- 40 թ.Երկու քույրերի ապստամբությունը ՎիետնամումԵրկու քույր ապստամբություն բարձրացրին Հան Չինաստանի դեմ և դարձան կառավարիչներ, իսկ Վիետնամում նրանց մեծարում են որպես ազգային հերոսուհիներ։
- 43 թ.Բրիտանիայի հռոմեական նվաճման սկիզբըԿլավդիոս կայսրը լեգեոններ ուղարկեց կղզի, և Բրիտանիան գրեթե չորս դար եղավ Հռոմի նահանգ։
- 50 թ.Քյոլնը դառնում է հռոմեական գաղութՌեյնի ափի քաղաքը կոչվեց այստեղ ծնված Ագրիպինա կայսրուհու պատվին, իսկ Քյոլն անունը ծագում է «կոլոնիա» բառից։
- 57 թ.Հան կայսրը ոսկե կնիք է շնորհում Նա երկրի արքայինՍա Ճապոնիայի մասին ամենավաղ հիշատակումներից է, իսկ կնիքը 1784-ին գտավ մի գյուղացի, և այժմ այն ազգային գանձ է։
- 63 թ.Հռանդեայի հաշտությունըՀռոմն ու Պարթևստանը համաձայնեցին, որ Հայոց գահը կստանա Տրդատ Ա-ն, բայց թագը կընդունի Հռոմի կայսրից։
- 64 թ.Հռոմի մեծ հրդեհըԿրակը մոլեգնեց մոտ մեկ շաբաթ և ոչնչացրեց քաղաքի զգալի մասը, իսկ լուրերը մեղադրեցին Ներոն կայսրին։
- 66 թ.Տրդատ Ա-ի թագադրումը ՀռոմումՆերոն կայսրը Հռոմում հանդիսավոր թագադրեց Տրդատ Ա-ին, և Արշակունիները հաստատվեցին Հայոց գահին։
- 68 թ.Սպիտակ ձիու տաճարի հիմնադրումըԸստ ավանդության՝ սա Չինաստանի առաջին բուդդայական տաճարն է, որը Լոյանում կառուցվել է Հնդկաստանից եկած վանականների համար։
- 69 թ.Չորս կայսրերի տարինՆերոնի մահից հետո մեկ տարում հաջորդաբար իշխեցին Գալբան, Օթոնը, Վիտելիոսը և Վեսպասիանոսը, որը հիմնեց Ֆլավիոսների դինաստիան։
- 77 թ.Գառնիի տաճարի կառուցումըԳառնիի հեթանոսական տաճարը կառուցվեց Տրդատ Ա արքայի օրոք և Հայաստանում պահպանված միակ սյունազարդ անտիկ տաճարն է։
- 77 թ.Պլինիոս Ավագի «Բնական պատմությունը»37 գրքից բաղկացած այս հանրագիտարանը դարեր շարունակ բնության մասին գլխավոր ձեռնարկն էր, իսկ երկու տարի անց հեղինակը զոհվեց Վեզուվի ժայթքումից։
- 79 թ.Վեզուվի ժայթքումը և Պոմպեյի կործանումըԺայթքումը մոխրի տակ թաղեց Պոմպեյն ու Հերկուլանումը՝ հռոմեական քաղաքները գրեթե անվնաս պահպանելով մինչ օրս։
- 80 թ.Կոլիզեումի բացումըՏիտոս կայսրը մոտ 50 հազար հանդիսատեսի համար նախատեսված ամֆիթատրոնը բացեց 100 օր տևած խաղերով։
- 100 թ.Թիմգադի հիմնադրումըՏրայանոս կայսրը Հյուսիսային Աֆրիկայում հիմնեց կատարյալ ուղիղ փողոցներով քաղաք, որի ավերակները կոչվում են «աֆրիկյան Պոմպեյ»։
- 105 թ.Ցայ Լունի թուղթըԱրքունի պաշտոնյա Ցայ Լունը կայսրին ներկայացրեց կեղևից, լաթերից և հին ձկնորսական ցանցերից թուղթ պատրաստելու եղանակը։
- 106 թ.Տրայանոսը նվաճում է ԴակիանԴեցեբալ արքայի մահից հետո Դակիան՝ այսօրվա Ռումինիայի տարածքը, դարձավ հռոմեական նահանգ։
- 113 թ.Տրայանոսի սյան բացումըՄոտ 190 մետր երկարությամբ պարուրաձև քանդակը պատմում է դակերի դեմ Տրայանոսի պատերազմների մասին։
- 114 թ.Տրայանոսը Հայաստանը հռչակում է Հռոմի նահանգՏրայանոս կայսրը Հայաստանը դարձրեց Հռոմի նահանգ, սակայն երեք տարի անց Հռոմը հրաժարվեց դրանից։
- 117 թ.Հռոմեական կայսրությունը հասնում է իր ամենամեծ տարածքինՏրայանոսի մահվան պահին կայսրությունը ձգվում էր Բրիտանիայից մինչև Միջագետք, իսկ նրա հաջորդ Ադրիանոսը հրաժարվեց արևելյան որոշ հողերից։
- 122 թ.Ադրիանոսի պարսպի կառուցման սկիզբըՄոտ 117 կմ երկարությամբ պարիսպը կտրում էր Բրիտանիայի հյուսիսը և նշում կայսրության սահմանը։
- 126 թ.Հռոմի Պանթեոնի կառուցման ավարտըՏաճարի գմբեթը գրեթե 2000 տարի մնում է աշխարհի ամենամեծ չամրանավորված բետոնե գմբեթը (թվականը մոտավոր է)։
- 132 թ.Չժան Հենը ստեղծում է առաջին սեյսմոսկոպըՎիշապներով զարդարված բրոնզե անոթը գնդիկը գցում էր դոդոշի բերանը՝ ցույց տալով հեռավոր երկրաշարժի ուղղությունը։
- 142 թ.Անտոնինոսի պարսպի կառուցման սկիզբըՇոտլանդիայում կառուցված նոր պարիսպը սահմանը տեղափոխեց հյուսիս, բայց մոտ 20 տարի անց հռոմեացիները վերադարձան Ադրիանոսի պարսպին։
- 150 թ.Պտղոմեոսի «Ալմագեստը»Ալեքսանդրիացի աստղագետը նկարագրեց տիեզերքը՝ Երկիրը կենտրոնում, և այդ համակարգն իշխեց մոտ 1400 տարի (թվականը մոտավոր է)։
- 161 թ.Մարկոս Ավրելիոսը դառնում է կայսրԿայսր-փիլիսոփան թողեց «Խորհրդածություններ» գիրքը, որը կարդում են մինչ օրս։
- 184 թ.Դեղին գլխակապերի ապստամբությունըԳյուղացիական հսկայական ապստամբությունը խարխլեց Հան դինաստիայի իշխանությունը և սկիզբ դրեց ներքին պատերազմների դարաշրջանին։
- 208 թ.Կարմիր ժայռերի ճակատամարտըԼյու Բեյը և Սուն Ցյուանը Յանցզիի վրա այրեցին Ցաո Ցաոյի նավատորմը, և սա Չինաստանի ամենահայտնի ճակատամարտերից է։
- 212 թ.Կարակալլայի հրովարտակըԿայսրը հռոմեական քաղաքացիություն շնորհեց կայսրության գրեթե բոլոր ազատ բնակիչներին։
- 220 թ.Հանի անկումը և Երեք թագավորությունների դարաշրջանըՀանների վերջին կայսրը հրաժարվեց գահից, և Չինաստանը բաժանվեց երեք մրցակից թագավորությունների։
- 224 թ.Սասանյան տերության հիմնադրումըԱրտաշիր I-ը ջախջախեց պարթևների վերջին արքային և հիմնեց նոր պարսկական կայսրություն։
- 239 թ.Հիմիկո թագուհու դեսպանությունը ՉինաստանՅամատայի տիրուհին դեսպաններ ուղարկեց Վեյ թագավորություն, և չինական տարեգրությունները նրա մասին գլխավոր աղբյուրն են։
- 260 թ.Շապուհ I-ը գերի է վերցնում Վալերիանոս կայսրինԱռաջին անգամ հռոմեական կայսրը գերի ընկավ թշնամու ձեռքը, և այդ տեսարանը փորագրվեց Իրանի Նաղշե Ռոստամի ժայռերին։
- 272 թ.Պալմիրայի անկումը և Զենոբիայի գերումըԱվրելիանոս կայսրը ջախջախեց Զենոբիայի թագավորությունը, որը մարտահրավեր էր նետել Հռոմին Արևելքում։
- 284 թ.Դիոկղետիանոսը դառնում է կայսրՆա վերջ դրեց III դարի ճգնաժամին և իշխանությունը բաժանեց չորս կառավարիչների միջև (տետրարխիա)։
- 292 թ.Տիկալի 29-րդ կոթողի կանգնեցումը«Երկար հաշվի» օրացույցով թվագրված այս քարը երկար ժամանակ համարվում էր դաշտավայրային մայաների ամենահին թվագրված հուշարձանը։
- 301 թ.Հայաստանն ընդունում է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոնԱվանդական թվականով Տրդատ III արքան և Գրիգոր Լուսավորիչը Հայաստանը դարձրին քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակած առաջին երկիրը։
- 303 թ.Էջմիածնի Մայր տաճարի կառուցման ավարտըՎաղարշապատում ավարտվեց Էջմիածնի Մայր տաճարի կառուցումը, որն աշխարհի հնագույն քրիստոնեական տաճարներից է։
- 306 թ.Կոստանդինը կայսր է հռչակվում ՅորքումԲրիտանիայում հոր մահից հետո զինվորները նրան կայսր հռչակեցին, իսկ հետագայում նա կոչվեց Կոստանդին Մեծ։
- 312 թ.Մուլվիոսյան կամրջի ճակատամարտըԿոստանդինը Հռոմի մոտ ջախջախեց Մաքսենտիոսին, և ըստ ավանդության՝ ճակատամարտից առաջ նրան երևաց խաչի նշանը։
- 313 թ.Միլանի հրովարտակըԿոստանդինը և Լիկինիոսը Հռոմեական կայսրությունում հռչակեցին դավանանքի ազատություն, այդ թվում՝ քրիստոնյաների համար։
- 320 թ.Գուպտաների կայսրության սկիզբըԳուպտաների ժամանակաշրջանը կոչվում է Հնդկաստանի «ոսկեդար», երբ ծաղկեցին գիտությունը, մաթեմատիկան և գրականությունը։
- 325 թ.Նիկիայի առաջին տիեզերական ժողովըԱմբողջ կայսրությունից եկած եպիսկոպոսներն ընդունեցին Հավատո հանգանակը և Զատկի օրը որոշելու ընդհանուր կանոններ։
- 326 թ.Քրիստոնեության ընդունումը ԻբերիայումԸստ ավանդության՝ Սուրբ Նունեի քարոզչության շնորհիվ մկրտվեց Միրիան III թագավորը, և քրիստոնեությունը դարձավ Քարթլիի պետական կրոնը։
- 330 թ.Կոստանդնուպոլիսը դառնում է մայրաքաղաքԿոստանդինը մայրաքաղաքը տեղափոխեց հնագույն Բյուզանդիոն, և քաղաքն ավելի քան հազար տարի մնաց կայսրության մայրաքաղաք։
- 366 թ.Մոգաոյի առաջին քարայր-տաճարներըԸստ ավանդության՝ Լե Ցզուն վանականը Դունհուանի մոտ փորեց առաջին քարայրը, իսկ հետո այստեղ հայտնվեցին որմնանկարներով հարյուրավոր տաճարներ։
- 371 թ.Ձիրավի ճակատամարտըՊապ թագավորի և Մուշեղ Մամիկոնյան սպարապետի գլխավորած հայկական զորքը Ձիրավի դաշտում ջախջախեց պարսիկներին։
- 378 թ.Ադրիանուպոլսի ճակատամարտըԳոթերը ջախջախեցին հռոմեական բանակը, և Վաղես կայսրը զոհվեց մարտում։
- 380 թ.Թեսաղոնիկեի հրովարտակըԹեոդոսիոս I կայսրը նիկիական քրիստոնեությունը հռչակեց Հռոմեական կայսրության պետական կրոն։
- 387 թ.Հայաստանի բաժանումը Հռոմի և Պարսկաստանի միջևՀռոմն ու Սասանյան Պարսկաստանը բաժանեցին Մեծ Հայքը, և երկրի մեծ մասն անցավ Պարսկաստանին։
- 393 թ.Վերջին անտիկ Օլիմպիական խաղերըԱվանդաբար համարվում է, որ այս խաղերից հետո Թեոդոսիոս I-ն արգելեց հեթանոսական տոները, իսկ Օլիմպիական խաղերը վերածնվեցին միայն 1896-ին։
- 395 թ.Հռոմեական կայսրության բաժանումը երկու մասիԹեոդոսիոս I-ի մահից հետո կայսրությունը վերջնականապես բաժանվեց նրա որդիներ Արկադիոսի և Հոնորիոսի միջև։
- 405 թ.Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծում է հայոց այբուբենըՆոր տառերով գրված առաջին նախադասությունը Առակաց գրքից էր՝ «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ»։
- 410 թ.Ալարիկի վեստգոթերը կողոպտում են Հռոմը800 տարվա մեջ առաջին անգամ Հռոմը գրավեց օտար թշնամին, ինչը ցնցեց ողջ հռոմեական աշխարհը։
- 413 թ.Կոստանդնուպոլսի Թեոդոսյան պարիսպների ավարտըԱյս ցամաքային պարիսպներն ավելի քան հազար տարի պաշտպանեցին քաղաքը՝ մինչև 1453 թվականին օսմանների կողմից նրա գրավումը։
- 426 թ.Կոպանի դինաստիայի հիմնադրումըԿինիչ Յաշ Կուկ Մոն հիմնեց 16 արքաներից բաղկացած դինաստիա, որը մոտ 400 տարի կառավարեց մայաների այս քաղաքը։
- 428 թ.Արշակունիների թագավորության անկումըՊարսից արքան գահընկեց արեց Արշակունիների վերջին արքա Արտաշես Դ-ին, և Հայաստանում վերացվեց թագավորությունը։
- 440 թ.Մեսրոպ Մաշտոցի մահըՀայոց գրերի ստեղծողին թաղեցին Օշականում, որտեղ նրա գերեզմանի վրա եկեղեցի է կառուցված։
- 451 թ.Ավարայրի ճակատամարտըՎարդան Մամիկոնյանի գլխավորած հայերը մարտնչեցին պարսից բանակի դեմ՝ պաշտպանելով իրենց քրիստոնեական հավատը։
- 451 թ.Կատալաունյան դաշտերի ճակատամարտըԱետիոսի հռոմեացիները և նրանց դաշնակից վեստգոթերը կանգնեցրին Ատիլայի հոներին Գալլիայում։
- 455 թ.Վանդալները կողոպտում են ՀռոմըԳեյզերիխ արքայի զորքը երկու շաբաթ թալանեց քաղաքը, որից էլ ծագել է «վանդալիզմ» բառը։
Օրվա 5 հարց Որտե՞ղ է եղել Ժամանակագրություն
Դարաշրջաններ
- Հին աշխարհմինչև 476 թ. · 178 իրադարձություն
- Միջնադար476–1491 · 206 իրադարձություն
- Նոր ժամանակներ1492–1913 · 251 իրադարձություն
- Նորագույն ժամանակներ1914 թվականից · 217 իրադարձություն
Երկրների պատմություն
Հայաստան
Ադրբեջան
Ալբանիա
Ալժիր
Անգոլա
Անդորրա
Անտիգուա և Բարբուդա
Ավստրալիա
Ավստրիա
Արաբական Միացյալ Էմիրություններ
Արգենտինա
Արևելյան Թիմոր
Աֆղանստան
Բահամյան կղզիներ
Բահրեյն
Բանգլադեշ
Բարբադոս
Բելառուս
Բելգիա
Բելիզ
Բենին
Բոլիվիա
Բոսնիա և Հերցեգովինա
Բոտսվանա
Բութան
Բուլղարիա
Բուրկինա Ֆասո
Բուրունդի
Բրազիլիա
Բրունեյ
Գաբոն
Գամբիա
Գայանա
Գանա
Գերմանիա
Գվատեմալա
Գվինեա
Գվինեա-Բիսաու
Գրենադա
Դանիա
Դոմինիկա
Դոմինիկյան Հանրապետություն
Եգիպտոս
Եթովպիա
Եմեն
Զամբիա
Զիմբաբվե
Էկվադոր
Էսվատինի
Էստոնիա
Էրիթրեա
Թաիլանդ
Թունիս
Թուրքիա
Թուրքմենստան
Ինդոնեզիա
Իռլանդիա
Իսլանդիա
Իսպանիա
Իսրայել
Իտալիա
Իրան
Իրաք
Լաոս
Լատվիա
Լեհաստան
Լեսոտո
Լիբանան
Լիբերիա
Լիբիա
Լիխտենշտայն
Լիտվա
Լյուքսեմբուրգ
Խորվաթիա
Կաբո Վերդե
Կամբոջա
Կամերուն
Կանադա
Կատար
Կենտրոնաֆրիկյան Հանրապետություն
Կիպրոս
Կիրիբատի
Կոլումբիա
Կոմորյան կղզիներ
Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Կոնգոյի Հանրապետություն
Կոստա Ռիկա
Կոտ դ'Իվուար
Կուբա
Հայիթի
Հասարակածային Գվինեա
Հարավային Կորեա
Հարավային Սուդան
Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն
Հյուսիսային Կորեա
Հյուսիսային Մակեդոնիա
Հնդկաստան
Հոնդուրաս
Հորդանան
Հունաստան
Հունգարիա
Ղազախստան
Ղրղզստան
Ճամայկա
Ճապոնիա
Մադագասկար
Մալայզիա
Մալավի
Մալդիվներ
Մալթա
Մալի
Մավրիկիոս
Մավրիտանիա
Մարշալյան կղզիներ
Մարոկկո
Մեծ Բրիտանիա
Մեքսիկա
Միացյալ Նահանգներ
Միկրոնեզիա
Մյանմա
Մոզամբիկ
Մոլդովա
Մոնակո
Մոնղոլիա
Նամիբիա
Նաուրու
Նեպալ
Նիգեր
Նիգերիա
Նիդեռլանդներ
Նիկարագուա
Նոր Զելանդիա
Նորվեգիա
Շվեդիա
Շվեյցարիա
Շրի Լանկա
Ուգանդա
Ուզբեկստան
Ուկրաինա
Ուրուգվայ
Չադ
Չեխիա
Չեռնոգորիա
Չիլի
Չինաստան
Պալաու
Պակիստան
Պաղեստին
Պանամա
Պապուա Նոր Գվինեա
Պարագվայ
Պերու
Պորտուգալիա
Ջիբութի
Ռուանդա
Ռումինիա
Ռուսաստան
Սալվադոր
Սամոա
Սան Մարինո
Սան Տոմե և Պրինսիպի
Սաուդյան Արաբիա
Սեյշելյան կղզիներ
Սենեգալ
Սենթ Լյուսիա
Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ
Սենթ Քիտս և Նևիս
Սերբիա
Սիեռա Լեոնե
Սինգապուր
Սիրիա
Սլովակիա
Սլովենիա
Սողոմոնյան կղզիներ
Սոմալի
Սուդան
Սուրինամ
Վանուատու
Վատիկան
Վենեսուելա
Վիետնամ
Վրաստան
Տանզանիա
Տաջիկստան
Տոգո
Տոնգա
Տուվալու
Տրինիդադ և Տոբագո
Քենիա
Քուվեյթ
Օման
Ֆիլիպիններ
Ֆինլանդիա
Ֆիջի
Ֆրանսիա
Սխալ կամ վիճելի փաստ նկատեցի՞ք։ Գրեք մեզ, և մենք կստուգենք ու կուղղենք՝ [email protected]