Իրան. պատմությունը հակիրճ
Հին Պարսկաստանի հայրենիքը՝ Կյուրոս Մեծը, Պերսեպոլիսը, «Շահնամեն», սեֆյան Սպահանը և աշխարհով մեկ ընթերցվող պոեզիան։
Ստուգեք ձեզ
Ո՞րն է եղել ավելի վաղ
Պատմությունը հակիրճ
Հին աշխարհ Մոտ մ.թ.ա. 550 թ. Կյուրոս II Մեծը հիմնադրեց Աքեմենյան տերությունը․ Դարեհ I-ից մնացել են Պերսեպոլիսի պալատներն ու 2700 կմ երկարությամբ Արքայական ճանապարհը։ Մ.թ. 224 թ. ծագեց Սասանյան կայսրությունը։
Միջնադար 1010 թ. Ֆիրդուսին ավարտեց «Շահնամեն»՝ գրեթե 50 000 երկտողանի պոեմը։ 1079 թ. Օմար Խայամը գիտնականների հետ կազմեց ճշգրիտ Ջալալի օրացույցը, իսկ XIV դարում Շիրազում գրում էր Հաֆեզը։
Նոր ժամանակներ 1501 թ. Իսմայիլ I-ը Թավրիզում հիմնադրեց Սեֆյանների պետությունը։ Շահ Աբբաս I-ը 1598 թ. մայրաքաղաքը տեղափոխեց Սպահան և զարդարեց այն Նաքշե Ջահան հրապարակով, մզկիթներով ու կամուրջներով․ հռչակվեցին նաև պարսկական գորգերը։
Նորագույն ժամանակներ Իրանական կինոն ստացավ համաշխարհային ճանաչում․ Աբբաս Կիարոստամին 1997 թ. արժանացավ «Ոսկե արմավենու», իսկ Ասղար Ֆարհադին՝ երկու «Օսկարի»։ 2014 թ. Մարիամ Միրզախանին առաջին կինն էր, որ ստացավ Ֆիլդսի մեդալ։
Հետաքրքիր փաստեր

- Կյուրոսի գլանը (մ.թ.ա. 539 թ.) հաճախ անվանում են մարդու իրավունքների մասին առաջին փաստաթղթերից մեկը։
- 2700 կմ երկարությամբ Արքայական ճանապարհով սուրհանդակները փոստը Սարդիսից Սուսա հասցնում էին մի քանի օրում։
- «Շահնամեն» գրվել է մոտ 30 տարի․ Ֆիրդուսին ձգտում էր պահպանել պարսկերենն ու հին ավանդությունները։
- Անգլերեն paradise («դրախտ») բառը ծագում է «պարսպապատ այգի» նշանակող հին պարսկերեն բառից։
- Թեհրանում ծնված Մարիամ Միրզախանին 2014 թ. դարձավ Ֆիլդսի մեդալի առաջին կին դափնեկիրը։
Կարևոր իրադարձություններ
- մ.թ.ա. 550 թ.Կյուրոս Մեծը հիմնում է Պարսկական տերությունըՀաղթելով Մարաստանի արքային՝ Կյուրոսը հիմք դրեց Աքեմենյանների տերությանը, որը դարձավ իր ժամանակի ամենամեծ կայսրությունը։
- մ.թ.ա. 518 թ.Պերսեպոլիսի կառուցման սկիզբըԴարեհ I-ը սկսեց կառուցել Պարսկաստանի արարողակարգային մայրաքաղաքը, որի ավերակները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում են։
- մ.թ.ա. 247 թ.Պարթևական թագավորության հիմնադրումըԱրշակ I-ը հիմնեց Արշակունիների դինաստիան, որը կառավարեց գրեթե հինգ դար, իսկ Պարթևստանը հետագայում դարձավ Հռոմի գլխավոր մրցակիցը։
- 224 թ.Սասանյան տերության հիմնադրումըԱրտաշիր I-ը ջախջախեց պարթևների վերջին արքային և հիմնեց նոր պարսկական կայսրություն։
- 1010 թ.Ֆիրդուսին ավարտում է «Շահնամեն»Իրանի արքաների և հերոսների մասին այս հսկայական պոեմը դարձավ պարսկական գրականության գլխավոր էպոսը։
- 1025 թ.Ավիցեննան ավարտում է «Բժշկական գիտության կանոնը»Իբն Սինայի հանրագիտարանը դարեր շարունակ բժշկության գլխավոր դասագիրքն էր Եվրոպայում և Արևելքում։
Բոլոր տարեթվերը (8)
Հին աշխարհ
- մ.թ.ա. 550 թ.Կյուրոս Մեծը հիմնում է Պարսկական տերությունըՀաղթելով Մարաստանի արքային՝ Կյուրոսը հիմք դրեց Աքեմենյանների տերությանը, որը դարձավ իր ժամանակի ամենամեծ կայսրությունը։
- մ.թ.ա. 518 թ.Պերսեպոլիսի կառուցման սկիզբըԴարեհ I-ը սկսեց կառուցել Պարսկաստանի արարողակարգային մայրաքաղաքը, որի ավերակները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում են։
- մ.թ.ա. 247 թ.Պարթևական թագավորության հիմնադրումըԱրշակ I-ը հիմնեց Արշակունիների դինաստիան, որը կառավարեց գրեթե հինգ դար, իսկ Պարթևստանը հետագայում դարձավ Հռոմի գլխավոր մրցակիցը։
- 224 թ.Սասանյան տերության հիմնադրումըԱրտաշիր I-ը ջախջախեց պարթևների վերջին արքային և հիմնեց նոր պարսկական կայսրություն։
Միջնադար
- 1010 թ.Ֆիրդուսին ավարտում է «Շահնամեն»Իրանի արքաների և հերոսների մասին այս հսկայական պոեմը դարձավ պարսկական գրականության գլխավոր էպոսը։
- 1025 թ.Ավիցեննան ավարտում է «Բժշկական գիտության կանոնը»Իբն Սինայի հանրագիտարանը դարեր շարունակ բժշկության գլխավոր դասագիրքն էր Եվրոպայում և Արևելքում։
- 1079 թ.Ջալալի տոմարի ներդրումըՏոմարը ստեղծողների թվում էր Օմար Խայամը, և այն նույնիսկ ավելի ճշգրիտ է, քան գրիգորյանը։
Նոր ժամանակներ
- 1501 թ.Սեֆյանների պետության հիմնադրումըԻսմայիլ I-ը Թավրիզում իրեն հռչակեց շահ և սկսեց Իրանը միավորել նոր հարստության իշխանության ներքո։
Օրվա 5 հարց Որտե՞ղ է եղել Ժամանակագրություն
Դարաշրջաններ
- Հին աշխարհմինչև 476 թ. · 178 իրադարձություն
- Միջնադար476–1491 · 206 իրադարձություն
- Նոր ժամանակներ1492–1913 · 251 իրադարձություն
- Նորագույն ժամանակներ1914 թվականից · 217 իրադարձություն
Երկրների պատմություն
Հայաստան
Ադրբեջան
Ալբանիա
Ալժիր
Անգոլա
Անդորրա
Անտիգուա և Բարբուդա
Ավստրալիա
Ավստրիա
Արաբական Միացյալ Էմիրություններ
Արգենտինա
Արևելյան Թիմոր
Աֆղանստան
Բահամյան կղզիներ
Բահրեյն
Բանգլադեշ
Բարբադոս
Բելառուս
Բելգիա
Բելիզ
Բենին
Բոլիվիա
Բոսնիա և Հերցեգովինա
Բոտսվանա
Բութան
Բուլղարիա
Բուրկինա Ֆասո
Բուրունդի
Բրազիլիա
Բրունեյ
Գաբոն
Գամբիա
Գայանա
Գանա
Գերմանիա
Գվատեմալա
Գվինեա
Գվինեա-Բիսաու
Գրենադա
Դանիա
Դոմինիկա
Դոմինիկյան Հանրապետություն
Եգիպտոս
Եթովպիա
Եմեն
Զամբիա
Զիմբաբվե
Էկվադոր
Էսվատինի
Էստոնիա
Էրիթրեա
Թաիլանդ
Թունիս
Թուրքիա
Թուրքմենստան
Ինդոնեզիա
Իռլանդիա
Իսլանդիա
Իսպանիա
Իսրայել
Իտալիա
Իրան
Իրաք
Լաոս
Լատվիա
Լեհաստան
Լեսոտո
Լիբանան
Լիբերիա
Լիբիա
Լիխտենշտայն
Լիտվա
Լյուքսեմբուրգ
Խորվաթիա
Կաբո Վերդե
Կամբոջա
Կամերուն
Կանադա
Կատար
Կենտրոնաֆրիկյան Հանրապետություն
Կիպրոս
Կիրիբատի
Կոլումբիա
Կոմորյան կղզիներ
Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Կոնգոյի Հանրապետություն
Կոստա Ռիկա
Կոտ դ'Իվուար
Կուբա
Հայիթի
Հասարակածային Գվինեա
Հարավային Կորեա
Հարավային Սուդան
Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն
Հյուսիսային Կորեա
Հյուսիսային Մակեդոնիա
Հնդկաստան
Հոնդուրաս
Հորդանան
Հունաստան
Հունգարիա
Ղազախստան
Ղրղզստան
Ճամայկա
Ճապոնիա
Մադագասկար
Մալայզիա
Մալավի
Մալդիվներ
Մալթա
Մալի
Մավրիկիոս
Մավրիտանիա
Մարշալյան կղզիներ
Մարոկկո
Մեծ Բրիտանիա
Մեքսիկա
Միացյալ Նահանգներ
Միկրոնեզիա
Մյանմա
Մոզամբիկ
Մոլդովա
Մոնակո
Մոնղոլիա
Նամիբիա
Նաուրու
Նեպալ
Նիգեր
Նիգերիա
Նիդեռլանդներ
Նիկարագուա
Նոր Զելանդիա
Նորվեգիա
Շվեդիա
Շվեյցարիա
Շրի Լանկա
Ուգանդա
Ուզբեկստան
Ուկրաինա
Ուրուգվայ
Չադ
Չեխիա
Չեռնոգորիա
Չիլի
Չինաստան
Պալաու
Պակիստան
Պաղեստին
Պանամա
Պապուա Նոր Գվինեա
Պարագվայ
Պերու
Պորտուգալիա
Ջիբութի
Ռուանդա
Ռումինիա
Ռուսաստան
Սալվադոր
Սամոա
Սան Մարինո
Սան Տոմե և Պրինսիպի
Սաուդյան Արաբիա
Սեյշելյան կղզիներ
Սենեգալ
Սենթ Լյուսիա
Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ
Սենթ Քիտս և Նևիս
Սերբիա
Սիեռա Լեոնե
Սինգապուր
Սիրիա
Սլովակիա
Սլովենիա
Սողոմոնյան կղզիներ
Սոմալի
Սուդան
Սուրինամ
Վանուատու
Վատիկան
Վենեսուելա
Վիետնամ
Վրաստան
Տանզանիա
Տաջիկստան
Տոգո
Տոնգա
Տուվալու
Տրինիդադ և Տոբագո
Քենիա
Քուվեյթ
Օման
Ֆիլիպիններ
Ֆինլանդիա
Ֆիջի
Ֆրանսիա
Սխալ կամ վիճելի փաստ նկատեցի՞ք։ Գրեք մեզ, և մենք կստուգենք ու կուղղենք՝ [email protected]