Իրան. պատմությունը հակիրճ

Հին Պարսկաստանի հայրենիքը՝ Կյուրոս Մեծը, Պերսեպոլիսը, «Շահնամեն», սեֆյան Սպահանը և աշխարհով մեկ ընթերցվող պոեզիան։

Ստուգեք ձեզ

Ո՞րն է եղել ավելի վաղ

Պատմությունը հակիրճ

Հին աշխարհ Մոտ մ.թ.ա. 550 թ. Կյուրոս II Մեծը հիմնադրեց Աքեմենյան տերությունը․ Դարեհ I-ից մնացել են Պերսեպոլիսի պալատներն ու 2700 կմ երկարությամբ Արքայական ճանապարհը։ Մ.թ. 224 թ. ծագեց Սասանյան կայսրությունը։

Միջնադար 1010 թ. Ֆիրդուսին ավարտեց «Շահնամեն»՝ գրեթե 50 000 երկտողանի պոեմը։ 1079 թ. Օմար Խայամը գիտնականների հետ կազմեց ճշգրիտ Ջալալի օրացույցը, իսկ XIV դարում Շիրազում գրում էր Հաֆեզը։

Նոր ժամանակներ 1501 թ. Իսմայիլ I-ը Թավրիզում հիմնադրեց Սեֆյանների պետությունը։ Շահ Աբբաս I-ը 1598 թ. մայրաքաղաքը տեղափոխեց Սպահան և զարդարեց այն Նաքշե Ջահան հրապարակով, մզկիթներով ու կամուրջներով․ հռչակվեցին նաև պարսկական գորգերը։

Նորագույն ժամանակներ Իրանական կինոն ստացավ համաշխարհային ճանաչում․ Աբբաս Կիարոստամին 1997 թ. արժանացավ «Ոսկե արմավենու», իսկ Ասղար Ֆարհադին՝ երկու «Օսկարի»։ 2014 թ. Մարիամ Միրզախանին առաջին կինն էր, որ ստացավ Ֆիլդսի մեդալ։

Հետաքրքիր փաստեր

Քարտեզ՝ Իրան
  • Կյուրոսի գլանը (մ.թ.ա. 539 թ.) հաճախ անվանում են մարդու իրավունքների մասին առաջին փաստաթղթերից մեկը։
  • 2700 կմ երկարությամբ Արքայական ճանապարհով սուրհանդակները փոստը Սարդիսից Սուսա հասցնում էին մի քանի օրում։
  • «Շահնամեն» գրվել է մոտ 30 տարի․ Ֆիրդուսին ձգտում էր պահպանել պարսկերենն ու հին ավանդությունները։
  • Անգլերեն paradise («դրախտ») բառը ծագում է «պարսպապատ այգի» նշանակող հին պարսկերեն բառից։
  • Թեհրանում ծնված Մարիամ Միրզախանին 2014 թ. դարձավ Ֆիլդսի մեդալի առաջին կին դափնեկիրը։

Կարևոր իրադարձություններ

  1. մ.թ.ա. 550 թ.Կյուրոս Մեծը հիմնում է Պարսկական տերությունըՀաղթելով Մարաստանի արքային՝ Կյուրոսը հիմք դրեց Աքեմենյանների տերությանը, որը դարձավ իր ժամանակի ամենամեծ կայսրությունը։
  2. մ.թ.ա. 518 թ.Պերսեպոլիսի կառուցման սկիզբըԴարեհ I-ը սկսեց կառուցել Պարսկաստանի արարողակարգային մայրաքաղաքը, որի ավերակները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում են։
  3. մ.թ.ա. 247 թ.Պարթևական թագավորության հիմնադրումըԱրշակ I-ը հիմնեց Արշակունիների դինաստիան, որը կառավարեց գրեթե հինգ դար, իսկ Պարթևստանը հետագայում դարձավ Հռոմի գլխավոր մրցակիցը։
  4. 224 թ.Սասանյան տերության հիմնադրումըԱրտաշիր I-ը ջախջախեց պարթևների վերջին արքային և հիմնեց նոր պարսկական կայսրություն։
  5. 1010 թ.Ֆիրդուսին ավարտում է «Շահնամեն»Իրանի արքաների և հերոսների մասին այս հսկայական պոեմը դարձավ պարսկական գրականության գլխավոր էպոսը։
  6. 1025 թ.Ավիցեննան ավարտում է «Բժշկական գիտության կանոնը»Իբն Սինայի հանրագիտարանը դարեր շարունակ բժշկության գլխավոր դասագիրքն էր Եվրոպայում և Արևելքում։
Բոլոր տարեթվերը (8)

Հին աշխարհ

  1. մ.թ.ա. 550 թ.Կյուրոս Մեծը հիմնում է Պարսկական տերությունըՀաղթելով Մարաստանի արքային՝ Կյուրոսը հիմք դրեց Աքեմենյանների տերությանը, որը դարձավ իր ժամանակի ամենամեծ կայսրությունը։
  2. մ.թ.ա. 518 թ.Պերսեպոլիսի կառուցման սկիզբըԴարեհ I-ը սկսեց կառուցել Պարսկաստանի արարողակարգային մայրաքաղաքը, որի ավերակները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում են։
  3. մ.թ.ա. 247 թ.Պարթևական թագավորության հիմնադրումըԱրշակ I-ը հիմնեց Արշակունիների դինաստիան, որը կառավարեց գրեթե հինգ դար, իսկ Պարթևստանը հետագայում դարձավ Հռոմի գլխավոր մրցակիցը։
  4. 224 թ.Սասանյան տերության հիմնադրումըԱրտաշիր I-ը ջախջախեց պարթևների վերջին արքային և հիմնեց նոր պարսկական կայսրություն։

Միջնադար

  1. 1010 թ.Ֆիրդուսին ավարտում է «Շահնամեն»Իրանի արքաների և հերոսների մասին այս հսկայական պոեմը դարձավ պարսկական գրականության գլխավոր էպոսը։
  2. 1025 թ.Ավիցեննան ավարտում է «Բժշկական գիտության կանոնը»Իբն Սինայի հանրագիտարանը դարեր շարունակ բժշկության գլխավոր դասագիրքն էր Եվրոպայում և Արևելքում։
  3. 1079 թ.Ջալալի տոմարի ներդրումըՏոմարը ստեղծողների թվում էր Օմար Խայամը, և այն նույնիսկ ավելի ճշգրիտ է, քան գրիգորյանը։

Նոր ժամանակներ

  1. 1501 թ.Սեֆյանների պետության հիմնադրումըԻսմայիլ I-ը Թավրիզում իրեն հռչակեց շահ և սկսեց Իրանը միավորել նոր հարստության իշխանության ներքո։

Օրվա 5 հարց Որտե՞ղ է եղել Ժամանակագրություն

Դարաշրջաններ

Երկրների պատմություն

Սխալ կամ վիճելի փաստ նկատեցի՞ք։ Գրեք մեզ, և մենք կստուգենք ու կուղղենք՝ [email protected]