Հունաստան. պատմությունը հակիրճ
Ժողովրդավարության, փիլիսոփայության, թատրոնի և Օլիմպիական խաղերի հայրենիքը. շատ բառեր, որ գործածում ենք ամեն օր, հունարենից են։
Ստուգեք ձեզ
Ո՞րն է եղել ավելի վաղ
Պատմությունը հակիրճ
Հին աշխարհ Մոտ մ.թ.ա. 2000 թ. Կրետեում ծաղկում էր մինոսյան քաղաքակրթությունը՝ Կնոսոսի պալատով։ Մ.թ.ա. 776 թ. անցկացվեցին առաջին Օլիմպիական խաղերը, մ.թ.ա. V դարում Աթենքը կառուցեց Պարթենոնը, իսկ Սոկրատեսը, Պլատոնն ու Արիստոտելը հիմք դրեցին փիլիսոփայությանը։
Միջնադար Հունարենը դարձավ Կոստանդնուպոլիս մայրաքաղաքով Բյուզանդիայի լեզուն։ Աթոս լեռան վրա X դարից ապրում են վանականներ, Մետեորայի ժայռերին կառուցվեցին վանքեր, իսկ բյուզանդացի գրիչները անտիկ երկերը պահպանեցին մինչև Վերածննդի դարաշրջանը։
Նոր ժամանակներ Գրեթե չորս դար Հունաստանը Օսմանյան կայսրության կազմում էր։ 1821 թ. սկսվեց անկախության պայքարը, 1830 թ. ստեղծվեց հունական պետությունը, իսկ 1896 թ. Աթենքում անցկացվեցին առաջին ժամանակակից Օլիմպիական խաղերը։
Նորագույն ժամանակներ Նիկոս Կազանձակիսը գրեց «Զորբա հույնը», Մարիա Կալասը դարձավ մեծ օպերային երգչուհի, իսկ բանաստեղծներ Սեֆերիսն ու Էլիտիսը արժանացան Նոբելյան մրցանակի։ 2004 թ. Աթենքը կրկին հյուրընկալեց Օլիմպիական խաղերը, իսկ Հունաստանի հավաքականը նվաճեց ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը։
Հետաքրքիր փաստեր

- «Ժողովրդավարություն» (դեմոկրատիա), «երաժշտություն» (մուզիկա), «թատրոն» և «պատմություն» (հիստորիա) բառերը գալիս են հին հունարենից։
- Ամեն Օլիմպիադայի բացման շքերթին Հունաստանի հավաքականն անցնում է առաջինը՝ ի պատիվ խաղերի հայրենիքի։
- Անտիկիթերայի մեխանիզմը ավելի քան 2000 տարեկան է. այն երկնային մարմինների շարժումը հաշվող հայտնի ամենահին «համակարգիչն» է։
- Հունաստանն ունի մոտ 6000 կղզի, բայց դրանցից բնակեցված է միայն մոտ երկու հարյուրը։
- Մարաթոնն անվանվել է քաղաքի անունով. ըստ ավանդության՝ մ.թ.ա. 490 թ. սուրհանդակն այնտեղից վազել է Աթենք՝ հաղթանակի լուրով։
Կարևոր իրադարձություններ
- մ.թ.ա. 776 թ.Առաջին Օլիմպիական խաղերըՀույներն այս տարվանից էին հաշվում օլիմպիադաները, իսկ առաջին հայտնի հաղթողը վազորդ Կորեբոսն էր։
- մ.թ.ա. 621 թ.Դրակոնի օրենքները ԱթենքումԱթենքի առաջին գրավոր օրենքներն այնքան խիստ էին, որ «դրակոնյան օրենքներ» արտահայտությունը կենդանի է մինչ օրս։
- մ.թ.ա. 508 թ.Կլիսթենեսը և աթենական ժողովրդավարության ծնունդըԿլիսթենեսն իշխանությունը հանձնեց քաղաքացիների ժողովին, ուստի նրան անվանում են ժողովրդավարության հայր։
- մ.թ.ա. 490 թ.Մարաթոնի ճակատամարտըԱթենացիները ջախջախեցին պարսիկներին, իսկ հաղթության լուրն Աթենք հասցրած սուրհանդակի ավանդազրույցը անուն տվեց մարաթոնյան վազքին։
- մ.թ.ա. 480 թ.Թերմոպիլեի ճակատամարտըՍպարտայի Լեոնիդաս արքան փոքրաթիվ ջոկատով երեք օր դիմադրեց պարսից Քսերքսես արքայի հսկայական բանակին։
- մ.թ.ա. 447 թ.Պարթենոնի կառուցման սկիզբըԱթենասի տաճարը Ակրոպոլիսում կառուցվեց Պերիկլեսի օրոք և դարձավ Հին Հունաստանի խորհրդանիշը։
Բոլոր տարեթվերը (36)
Հին աշխարհ
- մ.թ.ա. 776 թ.Առաջին Օլիմպիական խաղերըՀույներն այս տարվանից էին հաշվում օլիմպիադաները, իսկ առաջին հայտնի հաղթողը վազորդ Կորեբոսն էր։
- մ.թ.ա. 621 թ.Դրակոնի օրենքները ԱթենքումԱթենքի առաջին գրավոր օրենքներն այնքան խիստ էին, որ «դրակոնյան օրենքներ» արտահայտությունը կենդանի է մինչ օրս։
- մ.թ.ա. 594 թ.Սոլոնի բարեփոխումներըԱթենքի արքոնը վերացրեց պարտքային ստրկությունը և հիմք դրեց ապագա ժողովրդավարության համար։
- մ.թ.ա. 508 թ.Կլիսթենեսը և աթենական ժողովրդավարության ծնունդըԿլիսթենեսն իշխանությունը հանձնեց քաղաքացիների ժողովին, ուստի նրան անվանում են ժողովրդավարության հայր։
- մ.թ.ա. 490 թ.Մարաթոնի ճակատամարտըԱթենացիները ջախջախեցին պարսիկներին, իսկ հաղթության լուրն Աթենք հասցրած սուրհանդակի ավանդազրույցը անուն տվեց մարաթոնյան վազքին։
- մ.թ.ա. 480 թ.Թերմոպիլեի ճակատամարտըՍպարտայի Լեոնիդաս արքան փոքրաթիվ ջոկատով երեք օր դիմադրեց պարսից Քսերքսես արքայի հսկայական բանակին։
- մ.թ.ա. 479 թ.Պլատեայի ճակատամարտըՀույների միացյալ բանակը ջախջախեց պարսկական զորքը, և Քսերքսեսի արշավանքը Հունաստանի դեմ ձախողվեց։
- մ.թ.ա. 478 թ.Դելոսյան միության ստեղծումըԱթենքի գլխավորությամբ հունական պոլիսները դաշինք կնքեցին Պարսկաստանի դեմ, իսկ միության գանձարանը պահվում էր Դելոս կղզում։
- մ.թ.ա. 472 թ.Էսքիլեսի «Պարսիկներ» ողբերգության բեմադրությունըՍա թատրոնի պատմության մեզ հասած ամենահին պիեսն է։
- մ.թ.ա. 447 թ.Պարթենոնի կառուցման սկիզբըԱթենասի տաճարը Ակրոպոլիսում կառուցվեց Պերիկլեսի օրոք և դարձավ Հին Հունաստանի խորհրդանիշը։
- մ.թ.ա. 435 թ.Ֆիդիասը ստեղծում է Օլիմպիայի Զևսի արձանըՈսկուց ու փղոսկրից պատրաստված հսկայական արձանը դասվեց աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքին (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 431 թ.Պելոպոնեսյան պատերազմի սկիզբըԱթենքը և Սպարտան գրեթե 30 տարի պայքարեցին Հունաստանում գերակայության համար։
- մ.թ.ա. 404 թ.Աթենքի անձնատվությունը ՍպարտայինՍպարտացի զորավար Լիսանդրոսը սովով ստիպեց Աթենքին անձնատուր լինել, և քաղաքը քանդեց իր Երկար պարիսպները։
- մ.թ.ա. 399 թ.Սոկրատեսի մահապատիժըԱթենքի դատարանը փիլիսոփային մահվան դատապարտեց, և նա խմեց մոլեխինդի թույնը։
- մ.թ.ա. 387 թ.Պլատոնը հիմնում է ԱկադեմիանԱթենքի փիլիսոփայական դպրոցը գոյատևեց դարեր և իր անունը տվեց աշխարհի բոլոր ակադեմիաներին (թվականը մոտավոր է)։
- մ.թ.ա. 371 թ.Լևկտրայի ճակատամարտըԹեբեացի Էպամինոնդասը «թեք շարքով» ջախջախեց սպարտացիներին, և Սպարտան կորցրեց իր գերիշխանությունը Հունաստանում։
- մ.թ.ա. 338 թ.Քերոնեայի ճակատամարտըՄակեդոնիայի Փիլիպպոս II-ը ջախջախեց Աթենքին ու Թեբեին և իրեն ենթարկեց Հունաստանը, իսկ հեծելազորը գլխավորում էր պատանի Ալեքսանդրը։
- մ.թ.ա. 336 թ.Ալեքսանդր Մակեդոնացին դառնում է արքաՀոր՝ Փիլիպպոս II-ի սպանությունից հետո քսանամյա Ալեքսանդրը բազմեց Մակեդոնիայի գահին։
- մ.թ.ա. 335 թ.Արիստոտելը բացում է ԼիկեյոնըԱլեքսանդր Մակեդոնացու ուսուցիչը Աթենքում հիմնեց դպրոց, որի անունից է ծագել «լիցեյ» բառը։
- մ.թ.ա. 280 թ.Ռոդոսի կոլոսի կառուցման ավարտըԱրևի աստված Հելիոսի մոտ 33 մետր բարձրությամբ բրոնզե արձանը դասվեց աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքին։
- մ.թ.ա. 226 թ.Երկրաշարժը կործանում է Ռոդոսի կոլոսըԱրձանը կանգուն մնաց ընդամենը մոտ 54 տարի, բայց նրա բեկորները դարեր շարունակ զարմացնում էին ճանապարհորդներին։
- մ.թ.ա. 129 թ.Հիպարքոսը կազմում է աստղային ցուցակըՌոդոսում աշխատող աստղագետը նկարագրեց մոտ 850 աստղի դիրքը և հայտնաբերեց պրեցեսիան՝ Երկրի առանցքի դանդաղ շեղումը։
- մ.թ.ա. 42 թ.Փիլիպպիի ճակատամարտըՄարկոս Անտոնիոսը և Օկտավիանոսը ջախջախեցին Կեսարի սպանողներին՝ Բրուտոսին և Կասիոսին։
- մ.թ.ա. 31 թ.Ակտիումի ճակատամարտըՕկտավիանոսի նավատորմը Հունաստանի ափերի մոտ հաղթեց Մարկոս Անտոնիոսին և Կլեոպատրային։
- 380 թ.Թեսաղոնիկեի հրովարտակըԹեոդոսիոս I կայսրը նիկիական քրիստոնեությունը հռչակեց Հռոմեական կայսրության պետական կրոն։
- 393 թ.Վերջին անտիկ Օլիմպիական խաղերըԱվանդաբար համարվում է, որ այս խաղերից հետո Թեոդոսիոս I-ն արգելեց հեթանոսական տոները, իսկ Օլիմպիական խաղերը վերածնվեցին միայն 1896-ին։
Միջնադար
- 963 թ.Աթոսի Մեծ Լավրայի հիմնադրումըՍուրբ Աթանաս Աթոնացին հիմնեց Սուրբ լեռան առաջին մեծ վանքը, որտեղ վանական կյանքը շարունակվում է ավելի քան հազար տարի։
Նոր ժամանակներ
- 1571 թ.Լեպանտոյի ճակատամարտըՍրբազան լիգայի նավատորմը ջախջախեց օսմանյան նավատորմը թիանավերի վերջին մեծ ճակատամարտում, որտեղ վիրավորվեց Սերվանտեսը։
- 1821 թ.Հունաստանի անկախության պատերազմի սկիզբըՀույներն ապստամբեցին Օսմանյան կայսրության դեմ, և մարտի 25-ը նշվում է որպես Հունաստանի անկախության օր։
- 1834 թ.Աթենքը դառնում է մայրաքաղաքՕտտոն թագավորը մայրաքաղաքը Նավպլիոնից տեղափոխեց Աթենք, որն այն ժամանակ փոքր, բայց իր հնությամբ փառավոր քաղաք էր։
- 1837 թ.Աթենքի համալսարանի հիմնադրումըՆոր Հունաստանի առաջին համալսարանը բացվեց Պլակա հին թաղամասում՝ ճարտարապետ Ստամատիոս Կլեանթիսի տանը։
- 1893 թ.Կորնթոսի ջրանցքի բացումը6,4 կմ երկարությամբ ջրանցքը կտրեց պարանոցը և Պելոպոնեսը բաժանեց մայրցամաքից, իսկ դրա մասին երազում էին դեռևս հին ժամանակներում։
- 1896 թ.Առաջին ժամանակակից Օլիմպիական խաղերըՊիեռ դը Կուբերտենի վերածնած խաղերն անցկացվեցին Աթենքում, և առաջին չեմպիոնը դարձավ ամերիկացի Ջեյմս Քոնոլին։
- 1900 թ.Կնոսոսի պեղումների սկիզբըԱրթուր Էվանսը Կրետեում սկսեց պեղել մինոսյան քաղաքակրթության պալատը, որը կապված է Մինոտավրոսի առասպելի հետ։
Նորագույն ժամանակներ
- 2004 թ.Աթենքի օլիմպիական խաղերըԱմառային խաղերը վերադարձան իրենց հայրենիք, իսկ գնդի հրման մրցումներն անցկացվեցին Օլիմպիայի հնագույն մարզադաշտում։
- 2009 թ.Ակրոպոլիսի նոր թանգարանի բացումըԱկրոպոլիսի ստորոտում բացվեց թանգարան, որի ապակե հատակի միջով երևում են հնագույն թաղամասի պեղումները։
Օրվա 5 հարց Որտե՞ղ է եղել Ժամանակագրություն
Դարաշրջաններ
- Հին աշխարհմինչև 476 թ. · 178 իրադարձություն
- Միջնադար476–1491 · 206 իրադարձություն
- Նոր ժամանակներ1492–1913 · 251 իրադարձություն
- Նորագույն ժամանակներ1914 թվականից · 217 իրադարձություն
Երկրների պատմություն
Հայաստան
Ադրբեջան
Ալբանիա
Ալժիր
Անգոլա
Անդորրա
Անտիգուա և Բարբուդա
Ավստրալիա
Ավստրիա
Արաբական Միացյալ Էմիրություններ
Արգենտինա
Արևելյան Թիմոր
Աֆղանստան
Բահամյան կղզիներ
Բահրեյն
Բանգլադեշ
Բարբադոս
Բելառուս
Բելգիա
Բելիզ
Բենին
Բոլիվիա
Բոսնիա և Հերցեգովինա
Բոտսվանա
Բութան
Բուլղարիա
Բուրկինա Ֆասո
Բուրունդի
Բրազիլիա
Բրունեյ
Գաբոն
Գամբիա
Գայանա
Գանա
Գերմանիա
Գվատեմալա
Գվինեա
Գվինեա-Բիսաու
Գրենադա
Դանիա
Դոմինիկա
Դոմինիկյան Հանրապետություն
Եգիպտոս
Եթովպիա
Եմեն
Զամբիա
Զիմբաբվե
Էկվադոր
Էսվատինի
Էստոնիա
Էրիթրեա
Թաիլանդ
Թունիս
Թուրքիա
Թուրքմենստան
Ինդոնեզիա
Իռլանդիա
Իսլանդիա
Իսպանիա
Իսրայել
Իտալիա
Իրան
Իրաք
Լաոս
Լատվիա
Լեհաստան
Լեսոտո
Լիբանան
Լիբերիա
Լիբիա
Լիխտենշտայն
Լիտվա
Լյուքսեմբուրգ
Խորվաթիա
Կաբո Վերդե
Կամբոջա
Կամերուն
Կանադա
Կատար
Կենտրոնաֆրիկյան Հանրապետություն
Կիպրոս
Կիրիբատի
Կոլումբիա
Կոմորյան կղզիներ
Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Կոնգոյի Հանրապետություն
Կոստա Ռիկա
Կոտ դ'Իվուար
Կուբա
Հայիթի
Հասարակածային Գվինեա
Հարավային Կորեա
Հարավային Սուդան
Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն
Հյուսիսային Կորեա
Հյուսիսային Մակեդոնիա
Հնդկաստան
Հոնդուրաս
Հորդանան
Հունաստան
Հունգարիա
Ղազախստան
Ղրղզստան
Ճամայկա
Ճապոնիա
Մադագասկար
Մալայզիա
Մալավի
Մալդիվներ
Մալթա
Մալի
Մավրիկիոս
Մավրիտանիա
Մարշալյան կղզիներ
Մարոկկո
Մեծ Բրիտանիա
Մեքսիկա
Միացյալ Նահանգներ
Միկրոնեզիա
Մյանմա
Մոզամբիկ
Մոլդովա
Մոնակո
Մոնղոլիա
Նամիբիա
Նաուրու
Նեպալ
Նիգեր
Նիգերիա
Նիդեռլանդներ
Նիկարագուա
Նոր Զելանդիա
Նորվեգիա
Շվեդիա
Շվեյցարիա
Շրի Լանկա
Ուգանդա
Ուզբեկստան
Ուկրաինա
Ուրուգվայ
Չադ
Չեխիա
Չեռնոգորիա
Չիլի
Չինաստան
Պալաու
Պակիստան
Պաղեստին
Պանամա
Պապուա Նոր Գվինեա
Պարագվայ
Պերու
Պորտուգալիա
Ջիբութի
Ռուանդա
Ռումինիա
Ռուսաստան
Սալվադոր
Սամոա
Սան Մարինո
Սան Տոմե և Պրինսիպի
Սաուդյան Արաբիա
Սեյշելյան կղզիներ
Սենեգալ
Սենթ Լյուսիա
Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ
Սենթ Քիտս և Նևիս
Սերբիա
Սիեռա Լեոնե
Սինգապուր
Սիրիա
Սլովակիա
Սլովենիա
Սողոմոնյան կղզիներ
Սոմալի
Սուդան
Սուրինամ
Վանուատու
Վատիկան
Վենեսուելա
Վիետնամ
Վրաստան
Տանզանիա
Տաջիկստան
Տոգո
Տոնգա
Տուվալու
Տրինիդադ և Տոբագո
Քենիա
Քուվեյթ
Օման
Ֆիլիպիններ
Ֆինլանդիա
Ֆիջի
Ֆրանսիա
Սխալ կամ վիճելի փաստ նկատեցի՞ք։ Գրեք մեզ, և մենք կստուգենք ու կուղղենք՝ [email protected]